Elinizde bir su şişesi var. İçindekini içtiniz, şişeyi geri dönüşüm kutusuna attınız. Birkaç hafta sonra, aynı plastik, 3D yazıcınızda filament olarak kullanılıyor. Veya mısır tarlasından hasat edilen bitkiler, laboratuvarda işleniyor ve PLA filament haline geliyor. Hatta okyanusta yüzen plastik atıklar toplanıp, yeni 3D baskı malzemesine dönüşüyor.
Bu bilim kurgu değil - 2026'nın gerçeği. 3D baskı endüstrisi, sürdürülebilirlik konusunda ciddi adımlar atıyor. Geri dönüştürülmüş ve biyobazlı malzemeler, artık niş ürünler değil - ana akım oluyor.
Bu yazıda, çevre dostu filamentlerin dünyasını keşfedeceğiz.
Geri Dönüştürülmüş PETG (rPETG): Su Şişesinden Filamente
PET ve PETG: Kimyasal Kardeşler
PET (Polyethylene Terephthalate):
- Su şişeleri, gıda kapları
- Dünya çapında en çok geri dönüştürülen plastik
PETG (Glycol-modified PET):
- PET + Glycol → Daha dayanıklı, daha esnek
- 3D baskı için ideal
Kimyasal benzerlik: PETG, PET'in modifiye edilmiş hali. Aynı geri dönüşüm süreçleri uygulanabilir.
rPETG Üretim Süreci
1. Toplama
- Evsel PET şişeler geri dönüşüm kutularından toplanır
- Ayıklama: Etiket, kapak çıkarılır
2. Yıkama ve Temizleme
- Deterjanlı yıkama
- Kirlerin giderilmesi
3. Öğütme (Shredding)
- Şişeler küçük parçacıklara (flakes) ayrılır
4. Eritme ve Filtreleme
- 260-280°C'de eritilir
- Filtreler, kirletici partikülleri ayırır
5. Ekstrudüleme
- Eriyik, 1.75mm veya 2.85mm çapında filament haline getirilir
- Çap toleransı kontrol edilir (±0.03 mm)
6. Paketleme
- Nem geçirmez vakumlu torbalarda saklanır
rPETG Avantajları
Çevresel:
- Virgin PETG'den %50-70 daha az CO₂ emisyonu
- Plastik atık azalma
- Dairesel ekonomiye katkı
Teknik:
- Virgin PETG ile neredeyse aynı özellikler
- Mukavemet: %5-10 düşük (genellikle fark edilmez)
- Baskı ayarları: Aynı
Ekonomik:
- Fiyat: Virgin ile rekabetçi (bazen daha ucuz)
Markalar ve Ürünler
Refil (Hollanda):
- 100% geri dönüştürülmüş PET şişelerinden
- Şeffaf ve renkli seçenekler
- Fiyat: €20-25/kg
Reflow (USA):
- Yerel toplanan PET atıklarından
- "From bottle to spool in 200 miles" (200 mil içinde şişeden makaraya)
- Karbon ayak izi: Virgin'den %60 düşük
Filamentive (İngiltere):
- rPET ve rPLA
- Carbon neutral shipping (karbon nötr nakliye)
rPETG Baskı İpuçları
Ayarlar:
- Nozül: 230-250°C
- Yatak: 70-80°C
- Hız: 40-60 mm/s
Farklar:
- Biraz daha kırılgan olabilir (retraction ayarı önemli)
- Nem emme: Virgin'den biraz daha fazla (kurutma önerilir)
Geri Dönüştürülmüş PLA (rPLA): İkinci Yaşam
rPLA Zorlukları
Problem: PLA geri dönüşümü, PETG'den zor.
Nedenler:
- Nem hassasiyeti: PLA çok nem emer, kurutma zor
- Düşük erime sıcaklığı: Eritme sürecinde bozunma riski
- Kristalleşme: Geri dönüşüm sonrası daha kırılgan olabilir
Sonuç: rPLA, rPETG kadar yaygın değil.
rPLA Kaynakları
Endüstriyel Atık:
- 3D baskı fabrikalarındaki başarısız baskılar
- Temiz, tek tip → Daha kolay geri dönüşüm
Post-consumer (Tüketici Sonrası):
- Evsel PLA baskılar
- Karışık renkler, kirlilik → Zor
Mevcut Çözüm: Çoğu rPLA, endüstriyel atıktan üretiliyor.
PLA'nın Biyolojik Kökeni: Mısır Tarlasından Yazıcıya
PLA Nedir?
Polylactic Acid (Polilaktik Asit):
- Laktik asidin polimeri
- Biyobazlı, petrol kullanmaz
PLA Üretimi: Adım Adım
1. Tarım
- Mısır, şeker kamışı veya şeker pancarı yetiştirilir
- Nişasta içerir
2. Nişasta Ekstraksiyonu
- Bitkilerden nişasta izole edilir
3. Fermentasyon
- Nişasta → Glikoz (şeker)
- Bakteriler (Lactobacillus), glikozu laktik aside dönüştürür
- Tıpkı yoğurt yapımı gibi!
4. Polimerizasyon
- Laktik asit molekülleri zincirlenir
- PLA polimeri oluşur
5. Pelet Üretimi
- PLA, küçük peletler halinde paketlenir
6. Filament Ekstrüdüleme
- Peletler eritilir, filament haline getirilir
PLA Çevre Dostu mu?
Artıları:
- Yenilenebilir kaynak: Petrol değil, bitki
- Daha düşük CO₂: Virgin ABS'den %50 daha az
- Biyobozunur (teoride): Endüstriyel kompost
Eksileri:
- Gıda rekabeti: Mısır, gıda için kullanılabilir (etik tartışma)
- Tarım etkisi: Pestisit, su kullanımı, arazi değişimi
- Endüstriyel kompost gerekli: Evde bozunmaz
Yeni Nesil PLA: Non-food Feedstock
Problem: Gıda kaynaklı PLA, etik sorun yaratıyor.
Çözüm: Gıda dışı kaynaklardan PLA
Örnekler:
- Tarımsal atık: Mısır sapı, buğday samanı
- Alg: Hızlı büyür, tarım arazisi gerektirmez
- CO₂ yakalama: Havadaki CO₂'den laktik asit üretimi (deneysel)
Şirketler:
- NatureWorks: Mısırdan PLA (en büyük üretici)
- Total Corbion: Şeker kamışından PLA
- Newlight: Hava bazlı karbon yakalama (AirCarbon)
Ocean Plastic: Okyanusu Temizleyerek Üretim
Problem: Plastik Kirliliği
İstatistikler:
- Her yıl 8-12 milyon ton plastik okyanusa giriyor
- 2050'de okyanuslarda balıktan daha fazla plastik olacak (ağırlıkça)
3D Baskı'nın Katkısı: Ocean plastic filamentler
Ocean Plastic Filament Üretimi
1. Toplama
- Plaj temizliği, okyanus toplayıcı gemiler
- Çoğunlukla PET şişeler, HDPE kapaklar
2. Ayıklama
- Plastik türlerine göre ayrılır
- Tuz, kum, biyolojik atık temizlenir
3. Geri Dönüşüm
- Standart geri dönüşüm süreci (yıkama, öğütme, eritme)
4. Filament
- rPETG veya karma formülasyon
Ocean Plastic Markaları
Oceanplast3D:
- Norveç sahillerinden toplanan plastikler
- Her makara, okyanusdan 50+ şişe temizliyor
- Sertifikasyon: Ocean Bound Plastic (OBP)
Fishy Filaments (İngiltere):
- Balıkçı ağları + deniz atıkları
- Renk: Genellikle mavi-yeşil tonları (doğal kaynak)
3devo (Ocean Filament):
- Hollanda sahillerinden
- Karma renk (mavi-gri karışımı)
Etki ve Gerçekçilik
Pozitif:
- Okyanus temizliğine katkı
- Farkındalık artırma
Gerçekçilik:
- Ocean plastic filamentler, toplam atığın %0.001'inden azını oluşturuyor
- Asıl çözüm: Kaynakta azaltma (tek kullanımlık plastik yasağı)
Sonuç: Sembolik değer yüksek, ama asıl çözüm değil.
Kompost Edilebilir Filamentler: Toprakta Kaybolan Plastik
PLA: Endüstriyel Kompost
Gereksinimler:
- Sıcaklık: 55-60°C (sürekli)
- Nem: %50-60
- Mikroorganizmalar: Özel bakteriler
- Süre: 6-12 ay
Mevcut durum: Çok az endüstriyel kompost tesisi var (Türkiye'de yok denecek kadar az).
PHA: Gerçek Biyobozunur
Polyhydroxyalkanoates (PHA):
- Bakterilerin ürettiği doğal polimer
- Gerçek biyobozunur: Ev kompostu, deniz, toprak - her yerde bozunur
- Süre: 3-6 ay (ev kompostu)
Dezavantajlar:
- Çok pahalı (PLA'nın 3-5 katı)
- Baskı zor (kırılgan)
- Nadir
Markalar:
- Kanesis: PHA filament
- Danimer Scientific: Nodax PHA
Lignin Bazlı Filamentler
Lignin: Ağaç ve bitki hücre duvarlarında bulunan doğal polimer
Özellikler:
- Atık üründen (kağıt üretimi yan ürünü) elde edilir
- Gerçek biyobozunur
- PLA ile karıştırılır (%30-50 lignin)
Markalar:
- Fiberlogy Easy Wood: PLA + lignin
- ColorFabb WoodFill: PLA + ahşap lifi + lignin
Türkiye'de Durum: Yavaş Ama İlerliyor
Mevcut Ürünler
Geri Dönüştürülmüş:
- Birkaç yerel üretici deneme aşamasında
- İthalat: Refil, Reflow gibi markalar çevrimiçi bulunuyor
Biyobazlı:
- PLA yaygın (NatureWorks Ingeo ithalat)
- PHA, lignin bazlı: Henüz yok
Farkındalık ve Talep
Durum:
- Hobiciler: Düşük farkındalık (%10'dan az "yeşil" filament kullanıyor)
- Şirketler: Başlangıç aşaması, bazıları sürdürülebilirlik raporlarında belirtiyor
Engeller:
- Fiyat: rPETG/rPLA, virgin'den %10-30 pahalı (ithalat maliyeti)
- Bilgi eksikliği: "Virgin daha kaliteli" algısı
Potansiyel: PET Geri Dönüşümü
Türkiye İstatistikleri:
- Yıllık PET şişe tüketimi: 4-5 milyar adet
- Geri dönüşüm oranı: %50-60
- Potansiyel: Çok büyük ham madde kaynağı
Fırsat: Yerel rPETG üreticileri kurulabilir.
Sonuç: Yeşil Üretim, Artık Seçenek Değil, Gereklilik
Geri dönüştürülmüş ve biyobazlı filamentler, 3D baskıyı daha sürdürülebilir yapıyor. Her rPETG makarası, plastik kirliliğine karşı küçük ama anlamlı bir adım.
Tüketici Olarak Yapabilecekleriniz:
- Geri dönüştürülmüş tercih edin: rPETG, rPLA
- Başarısız baskıları toplayın: Geri dönüşüm için saklayın
- Biyobozunur projeler: Kısa ömürlü ürünler için PHA kullanın
- Farkındalık: Toplulukta paylaşın
Gelecek: 2030'da, virgin filamentler istisna olacak - geri dönüştürülmüş ve biyobazlı, norm olacak.
Bir sonraki yazımızda, 3D baskının geleceğine bakacağız: AI, nanoteknoloji, 4D baskı ve daha fazlası.
Yorumunuzu bırakın